Hoe werkt Waar is de maan?

Waar is de maan gebruikt de kompassensor van je telefoon samen met astronomische berekeningen om te bepalen in welke richting de maan op dit moment aan de hemel staat, vanaf jouw locatie.

Zodra je de pagina opent, bepalen we via je IP-adres ongeveer waar je bent — geef je de browser toestemming voor je precieze locatie, dan gebruiken we die. Met die locatie rekent je telefoon zelf de stand van de maan uit: de hoogte boven de horizon, de richting (azimut) en de parallactische hoek. Omdat dat rekenwerk in je eigen browser gebeurt, klopt de stand op de seconde — in plaats van dat we een antwoord van een uur oud hergebruiken, terwijl de maan intussen zo'n 15 graden verder is geschoven.

Daarna luisteren we naar de bewegingssensoren van je telefoon. Draai je rond, dan draait het kompas mee. Wijst de kompaswijzer naar boven? Dan wijs je op dat moment recht richting de maan — ook als je 'm niet kunt zien door wolken of daglicht.

Maar richting is maar de helft van het verhaal: een flink deel van de dag staat de maan onder de horizon, en dan wijs je vooral naar een stuk aardbol. De horizongrafiek laat daarom zien hoe hoog de maan nú staat en hoe haar baan de komende uren verloopt, met de tijden waarop ze opkomt en weer ondergaat. Staat ze onder de horizon, dan zie je dat meteen: de maan in het kompas dooft en krijgt een stippelrand.

Die baan is echt, niet decoratief. Hoe hoog de maan komt hangt af van jouw breedtegraad en van het moment in de maand — in Nederland scheert een zomerse volle maan laag over de horizon, terwijl diezelfde maan in de winter juist hoog aan de hemel staat. Dat verschil zie je terug in de vorm van de curve.

Ook het maantje zelf klopt. De verlichte helft wordt berekend uit de stand van de zon ten opzichte van de maan, en de sikkel wijst dezelfde kant op als buiten: naar de zon, die op dat moment ergens onder of naast de horizon staat. De hele schijf kantelt bovendien mee met de parallactische hoek, precies zoals de echte maan in de loop van een nacht meedraait.

En de grootte is echt. De maan draait in een ovaal om de aarde, dus haar afstand schommelt over een maand met zo'n 12%: bij het dichtste punt lijkt ze ongeveer 6% breder dan gemiddeld, bij het verste punt 6% smaller. Dat is minder dan de meeste mensen denken — de enorme maan die je soms laag boven de daken ziet hangen is een gezichtsbedrog. Ze is daar zelfs iets kléiner dan wanneer ze hoog staat: je kijkt er dan vanaf de rand van de aarde naar, een aardstraal verder weg.

Op iPhones vraagt Safari expliciet toestemming voor bewegingssensoren; op Android werkt dit doorgaans direct. Geen kompassensor beschikbaar? Dan kun je de richting met een schuifje zelf instellen.