Waarom zie je de maan overdag?
De maan hoort bij de nacht, denken we. Maar ze staat ongeveer even vaak overdag aan de hemel als ’s nachts, en ze is fel genoeg om door het blauw heen te schijnen. Je moet alleen weten wanneer en waar je moet kijken.
De komende twee weken overdag, in Utrecht
Wanneer de maan minstens 10° boven de horizon staat terwijl de zon op is.
- za. 26 sep. alleen ’s nachts
- zo. 27 sep. alleen ’s nachts
- ma. 28 sep. 07:40–08:40, op z’n hoogst 19° in het westen
- di. 29 sep. 07:50–10:00, op z’n hoogst 29° in het westen
- wo. 30 sep. 07:50–11:20, op z’n hoogst 41° in het westen
- do. 1 okt. 07:50–12:40, op z’n hoogst 52° in het zuidwesten
- vr. 2 okt. 07:50–13:50, op z’n hoogst 60° in het zuidwesten
- za. 3 okt. 07:50–14:40, op z’n hoogst 64° in het zuiden
- zo. 4 okt. 07:50–15:30, op z’n hoogst 63° in het zuiden
- ma. 5 okt. 08:00–16:00, op z’n hoogst 59° in het zuiden
- di. 6 okt. 08:00–16:20, op z’n hoogst 53° in het zuiden
- wo. 7 okt. 08:00–16:40, op z’n hoogst 47° in het zuiden
- do. 8 okt. te dicht bij de zon
- vr. 9 okt. te dicht bij de zon
De maan staat net zo vaak overdag als ’s nachts
De maan komt op en gaat onder, net als de zon, en staat daardoor elke etmaal ongeveer twaalf uur boven de horizon. Alleen komt ze elke dag zo’n 50 minuten later op (waarom dat zo is), waardoor die twaalf uur in de loop van een maand helemaal rond de klok schuiven. Opgeteld over een maand valt ongeveer de helft daarvan overdag.
Dat we dat zelden merken, komt doordat een halve maan aan een blauwe hemel niet opvalt als je er niet op let — ’s nachts is ze het helderste wat er is, overdag een bleek vlekje.
Wanneer je haar het best ziet
- Rond eerste kwartier, ’s middags. Een halve maan die rechts verlicht is, komt rond het middaguur op en staat in de namiddag in het zuidoosten tot zuiden. Dat is het makkelijkste moment van de maand.
- Rond laatste kwartier, ’s ochtends. Een halve maan die links verlicht is, staat bij zonsopkomst hoog in het zuiden en zakt in de loop van de ochtend naar het westen. Wie ’s ochtends naar school of werk fietst, ziet haar dan vaak zonder het te beseffen.
- Niet bij volle maan. Die staat precies tegenover de zon: ze komt op als de zon ondergaat en gaat onder als de zon opkomt. Hooguit zie je haar vlak bij zonsondergang laag in het oosten.
- Niet bij nieuwe maan. Dan staat ze vlak naast de zon, is ze donker, en verdwijnt het beetje licht in de schittering van de zon.
Waar je precies moet kijken, laat het maankompas zien: draai rond tot de wijzer op de maan staat en kijk omhoog.
Waarom de daglichtmaan zo bleek is
De maan zelf verandert niet: ze kaatst overdag precies evenveel zonlicht terug als ’s nachts. Maar overdag kijk je naar haar door een laag blauw verlichte lucht heen. Dat blauwe licht komt bovenop het maanlicht, waardoor de donkere plekken (de ‘zeeën’) lichtblauw kleuren en het contrast grotendeels verdwijnt. Door een zonnebril met polarisatiefilter wordt de lucht naast de maan donkerder, en springt ze er beter uit.
Kijk overdag nooit met een verrekijker of telescoop naar een maan die dicht bij de zon staat: als de zon per ongeluk in beeld komt, beschadigt dat je ogen blijvend.
Tijden berekend voor Utrecht met de maantheorie van Jean Meeus; elders in Nederland en Vlaanderen scheelt het hooguit een kwartier.